Önce arabayı yalnızca ileri geri sürüyordu. Sonra arabaya bir yol yaptık. Bir süre sonra benzin istasyonu geldi. Ardından araba bozuldu ve tamirciye götürüldü. Ve bir gün çocuk oyunun devamını kendisi oluşturdu. İşte bizim için gelişim bazen tam olarak budur. Bir oyuncağı kullanmaktan, fikir üretmeye ve sembolik oyun kurmaya geçiş. Biz yalnızca “oynuyor mu?” diye bakmıyoruz. Nasıl oynuyor ve oyun zaman içerisinde nasıl değişiyor? ⸻ Bazen eğitim sürecindeki en değerli gelişmeler çalışma kâğıdına yazılamaz. Çocuk bir materyale ulaşamadığında eskiden ağlıyor, yetişkinin elini çekiyor ya da etkinliği bırakıyordu. Sonra alternatif bir iletişim yolu öğretildi. Ve bir gün yetişkin hatırlatmadan yardım istedi. Küçük bir davranış gibi görünebilir. Oysa arkasında iletişim, problem çözme ve bağımsızlık vardır. Biz gelişimi yalnızca çocuğun ne bildiğinde değil, bildiklerini yaşamın içinde nasıl kullandığında arıyoruz. ⸻ Önce yetişkin oyunu başlattı. Sonra çocuk oyuna katıldı. Bir süre sonra sırayla oynamayı öğrendi. Ardından akranını fark etmeye başladı. Ve hedef değişti: “Benimle oyna”dan “arkadaşımla oynayabilirim”e. Akran etkileşimi yalnızca çocukları aynı odada bulundurmak değildir. Birbirini fark etmek, sıra almak, karşılık vermek, ortak bir oyunu sürdürmek ve gerektiğinde oyunu yeniden düzenlemek gerekir. Bu nedenle sosyal becerileri yalnızca anlatmıyor; mümkün olduğunca doğal etkileşimlerin içerisinde çalışıyoruz.
Aynı Tanı, Aynı Eğitim Programı Demek Değildir
İki çocuğun tanısı aynı olabilir. Ama iletişim biçimleri, oyun becerileri, dikkat süreleri, ilgi alanları, öğrenme hızları ve ihtiyaç duydukları destek birbirinden tamamen farklı olabilir. Bu nedenle Kök Gelişim’de eğitim programını yalnızca tanıya bakarak oluşturmuyoruz. Önce çocuğu değerlendiriyoruz. Ne yapabiliyor?Nerede desteğe ihtiyaç duyuyor?Nasıl daha iyi öğreniyor?Öğrendiklerini günlük yaşama aktarabiliyor mu? Ardından eğitim hedeflerini çocuğun mevcut performansına göre belirliyoruz. Çünkü özel eğitimin merkezinde tanı değil, çocuğun bireysel öğrenme gereksinimleri vardır. ⸻ Uzun süre sandalyede oturmak tek başına öğrenmeye hazır olmak anlamına gelmez. Çocuğun; ortak dikkat kurabilmesi,yönergeyi takip edebilmesi,bekleyebilmesi,taklit edebilmesi,yardım isteyebilmesi,etkinliği sürdürebilmesive öğrendiğini farklı durumlarda kullanabilmesi önemlidir. Bu nedenle bazen akademik bir hedefe başlamadan önce öğrenmenin ön koşullarını güçlendirmemiz gerekir. Biz çocuğu masaya uydurmuyoruz. Çocuğu öğrenmeye hazırlıyoruz. ⸻ Bir çocuk kırmızı rengi kartta gösterebiliyor. Peki kırmızı arabayı odada bulabiliyor mu? Market oyununda kırmızı elmayı seçebiliyor mu? Farklı bir eğitimci sorduğunda da gösterebiliyor mu? Öğrenmenin önemli parçalarından biri genellemedir. Bu nedenle hedefimiz çocuğun bir beceriyi yalnızca eğitim odasında göstermesi değil; farklı kişilerle, materyallerle ve ortamlarda da kullanabilmesidir. Öğrenme odada başlar; hayatın içine taşındığında anlam kazanır.
Bir Makas Çalışmasında Aslında Neleri Çalışıyoruz?
“Kesti ve yapıştırdı.” Bizim için süreç burada bitmiyor. Bir çocuk makasla çalışırken yalnızca ince motor becerilerini kullanmaz. Dikkatini sürdürür, iki elini birlikte kullanır, sıralamayı takip eder, planlama yapar, başladığı işi devam ettirir ve gerektiğinde hatasını düzeltmeye çalışır. Bu nedenle ortaya çıkan üründen önce ürüne ulaşırken kullanılan becerilere bakıyoruz. ⸻ Etkinlik sonunda kusursuz görünen bir çalışma her zaman bizim önceliğimiz değildir. Bazen yamuk kesilmiş bir kâğıt bizim için çok daha değerlidir. Çünkü çocuk onu kendisi kesmiştir. Yetişkinin sürekli yardım ettiği mükemmel bir sonuç yerine; çocuğun denediği, hata yaptığı, yardım istediği ve tekrar deneyebildiği bir öğrenme sürecini destekliyoruz. Kök Gelişim’de hedefimiz çocuğun yerine yapmak değil; yapabilmesi için ihtiyaç duyduğu desteği doğru zamanda azaltmaktır. ⸻ Öğrenmenin önemli parçalarından biri hata ile karşılaşabilmektir. Parça olmadı. Kule devrildi. Çizgi yanlış yere gitti. Peki şimdi ne olacak? Hemen yetişkin mi düzeltecek, yoksa çocuk yeni bir çözüm denemeyi mi öğrenecek? Üretim çalışmalarımızda yalnızca ortaya çıkan materyali değil; problem çözme, esneklik, görevi sürdürme ve bağımsız deneme davranışlarını da destekliyoruz. Çünkü bazen en önemli kazanım yapılan ürün değil, yeniden deneyebilme becerisidir.
Bazen Bir Parkur, Sadece Bir Parkur Değildir
Çocuk koşuyor, duruyor, bekliyor, sırasını takip ediyor ve yeniden başlıyor… Dışarıdan baktığımızda yalnızca eğlenceli bir hareket etkinliği görebiliriz. Biz ise o sırada; gözlemliyoruz. Kök Gelişim’de hareketi öğrenmenin karşısında değil, gerektiğinde öğrenmeye giden yolun bir parçası olarak görüyoruz. Çünkü her çocuk öğrenmeye aynı yerden başlamaz. ⸻ “Masada ne kadar oturuyor?” Bizim değerlendirmede ilk sorumuz bu değil. Önce şuna bakıyoruz: Çocuk öğrenmeye hazır mı? Dikkatini paylaşabiliyor mu? Bekleyebiliyor mu? Bir yetişkinin yönlendirmesini kabul ediyor mu? Etkinliği sürdürebiliyor mu? İhtiyaç duyduğunda yardım isteyebiliyor mu? Bazen masa başına geçmeden önce geliştirmemiz gereken çok daha temel beceriler vardır. Bu nedenle Kök Gelişim’de öğrenme; oyun odasında, hareket alanında, akranla etkileşimde ve günlük yaşamın içinde devam eder. Önce öğrenmeye hazırlarız, sonra öğretiriz. ⸻ Bir çocuğun öğrendiği beceriyi yalnızca eğitimcisiyle yapabilmesi bizim için yeterli değildir. Asıl soru şudur: Bu beceriyi hayatın içinde kullanabiliyor mu? Beklemeyi öğrendiyse sırada bekleyebiliyor mu? İstemeyi öğrendiyse ihtiyacı olduğunda iletişim kuruyor mu? Problem çözebiliyorsa küçük bir güçlük karşısında hemen yetişkine bağımlı mı kalıyor? Bu nedenle hedefimiz yalnızca beceri öğretmek değil; öğrenilen becerinin farklı kişi, ortam ve durumlara taşınmasını desteklemektir. Çünkü bizim için eğitimin asıl karşılığı günlük yaşamda görülür.